2026-11-19

Inne wpisy z tej kategorii

Zarządzanie finansami projektu (project accounting): co to jest i co obejmuje w firmie z sektora usług profesjonalnych

Dłoń z czerwonym długopisem opiera się na kartce obok laptopa i kalkulatora, a w głębi jasnego biura przy biurkach siedzą dwie osoby; na grafice napis „Na comiesięcznym spotkaniu o projekcie padają trzy różne marże”.

Zarządzanie finansami projektu (project accounting): co to jest i co obejmuje w firmie z sektora usług profesjonalnych

Na comiesięcznym spotkaniu o projekcie padają trzy różne marże. Dyrektor finansowy liczy ją od kosztów zaksięgowanych do końca miesiąca, kierownik projektu od zapisanych godzin, a partner od kwoty zafakturowanej klientowi. Każda z tych liczb może być poprawna, bo każda opisuje inny moment i inny zakres danych. Rozmowa o tym, czy projekt zarabia, zamienia się wtedy w spór o definicje.

Zarządzanie finansami projektu (project accounting) to prowadzenie budżetu, kosztów, przychodu, fakturowania i marży osobno dla każdego projektu, na tych samych danych, z których korzystają zespół projektowy i dział finansów. Dyrektor finansowy, kierownik projektu i partner odczytują wtedy jedną marżę, bo w firmie z sektora usług profesjonalnych, takiej jak firma konsultingowa, agencja reklamowa czy biuro projektowe, odpowiednio zarejestrowane i przypisane godziny pracy, wydatki oraz faktury kosztowe można analizować na poziomie konkretnego projektu.

Czym zarządzanie finansami projektu różni się od księgowości firmy?

Księgowość finansowa przedstawia wynik całego przedsiębiorstwa w danym okresie, a odpowiednio prowadzona ewidencja może również dostarczać danych o poszczególnych projektach. Zarządzanie finansami projektu pokazuje, ile zarabia konkretny projekt. Rachunkowość projektowa jest wyspecjalizowaną formą księgowości, która śledzi finanse pojedynczych projektów i nimi zarządza, obejmując budżety, koszty i transakcje.

W rachunku projektowym transakcje można analizować według kilku wymiarów, między innymi trzech elementów: konta księgowego, organizacji, czyli osoby lub zespołu wykonującego pracę, oraz projektu, czyli usługi dostarczanej klientowi. Z połączenia tych elementów powstają raporty finansowe, faktury, listy płac, raporty statusu projektu, rachunek wyników projektu (project P&L) i ścieżka audytu.

Wymiar zapisuPytanie, na które odpowiadaPrzykład zapisu (umowny)
Konto księgowejakiego rodzaju jest koszt lub przychódusługi obce
Organizacjakto wykonał pracę lub poniósł kosztzespół doradztwa podatkowego
Projektdla jakiej usługi poniesiono kosztprojekt dla klienta, zadanie „analiza procesów”

Przykładem jest umowna faktura od zewnętrznego specjalisty na 24 000 zł. Sama księgowość zapisze ją jako koszt usług obcych. Rachunek projektowy dodaje informację, który projekt i które zadanie ten koszt obciążył, dzięki czemu koszt może zostać uwzględniony w analizie marży projektu zgodnie z przyjętymi zasadami ewidencji. Wielowymiarowy plan kont w Deltek Maconomy pozwala śledzić koszty i przychody w podziale na działy, projekty i pracowników, a kierownik projektu może przypisać fakturę zakupową do zadania, którego ona dotyczy.

Naszym zdaniem największa różnica ma charakter praktyczny. Gdy informacje projektowe są aktualizowane dopiero przy zamknięciu miesiąca, odpowiedź na pytanie o rentowność może przychodzić z opóźnieniem. W rachunku projektowym odpowiedź jest dostępna wtedy, gdy kierownik może jeszcze zmienić plan prac.

Jakie pojęcia finanse i kierownicy projektów powinni rozumieć tak samo?

Spór o to, czy projekt zarabia, zwykle zaczyna się od różnych definicji tych samych słów. Poniższa tabela zawiera osiem pojęć, które w firmie z sektora usług profesjonalnych dobrze mieć zapisane jednym zdaniem. Firma może przyjąć własne sformułowania, o ile będą jednoznaczne.

PojęcieZnaczenie roboczeKogo dotyczy najbardziej
Budżet projektu (project budget)planowana liczba godzin, koszty zewnętrzne i przychód, ustalone przed startem i zmieniane świadomie, gdy zmienia się zakreskierownik projektu
Koszt rzeczywisty (actual cost)koszt zatwierdzonych godzin według stawek kosztowych oraz wydatki i faktury kosztowe przypisane do projektudział finansów
Przychód ujęty (recognized revenue)część wartości projektu, którą firma ujmuje w wyniku w danym okresie; sposób ujęcia zależy od modelu rozliczeń i przyjętych zasad rachunkowościdział finansów
Zafakturowano (billed)kwota wystawiona klientowi na fakturachdział finansów, kierownik projektu
Wartość prac w toku (WIP, work in progress)w przyjętym tu uproszczeniu: nadwyżka przychodu ujętego nad kwotą zafakturowaną; w sprawozdawczości finansowej sposób prezentacji aktywów i zobowiązań z umów zależy od zasad rachunkowościdział finansów, partner
Marża projektu (project margin)przychód ujęty minus koszt rzeczywisty, podawana w złotych i jako procent przychodupartner, kierownik projektu
Prognoza do zakończenia (estimate at completion)przewidywany łączny koszt i przychód projektu przy bieżącym tempie pracy i ocenie zaawansowaniakierownik projektu
Stawka kosztowa i stawka rozliczeniowa (cost rate, billing rate)pierwsza to koszt godziny pracy dla firmy, druga to cena godziny dla klientadział finansów, partner

Słownik ma sprawić, że słowo „marża” oznacza dla działu finansów i dla kierowników to samo, na przykład przychód ujęty minus koszt rzeczywisty. Sposoby liczenia marży i pozostałych wskaźników przedstawiamy w artykule o rentowności projektu.

Jakie dane muszą trafić do systemu na poziomie projektu?

Rachunek projektowy jest tak dokładny, jak dane, które do niego trafiają. Naszym zdaniem czas pracy nie może być tylko ewidencją kadrową, ponieważ powinien zasilać kalkulację kosztu projektu, a zależnie od modelu umowy i zasad rachunkowości może także wspierać wycenę prac w toku i rozpoznawanie przychodu. Do dobrych praktyk rachunkowości projektowej należy dokładna rejestracja czasu i wydatków, obejmująca godziny pracy, wydatki materiałowe i koszty pośrednie.

DaneSkąd pochodząCo zmieniają w obrazie projektu
Czas pracy zatwierdzonyzespół projektu, zatwierdza kierownikkoszt pracy, wartość godzin, WIP
Wydatkipracownicy, na kartach wydatkówkoszt projektu, możliwość refakturowania
Faktury kosztowedostawcy i podwykonawcykoszt zewnętrzny przypisany do zadania
Stawki kosztowe i rozliczeniowedział finansów, partnerzykoszt godziny i wartość godziny
Budżet i jego zmianykierownik projektu, osoba zatwierdzającaporównanie planu z wykonaniem
Ocena zaawansowaniakierownik projektuprzychód ujęty, prognoza do zakończenia

Niektóre koszty pośrednie trudno przypisać bezpośrednio do projektu. Na potrzeby kalkulacji rentowności można je rozliczać według przyjętych kluczy podziałowych lub stawek narzutu; nie oznacza to automatycznie, że cena każdego projektu pokryje te koszty. Drogę od zapisu czasu do faktury opisaliśmy w osobnym tekście o rejestracji czasu pracy w projektach.

Jak wygląda stan jednego projektu po czterech miesiącach?

Stan projektu w rachunku projektowym składa się z kilku liczb, które muszą do siebie pasować. Poniższy przykład jest umowny. Firma konsultingowa realizuje projekt ryczałtowy (fixed fee) za 500 000 zł. Budżet obejmuje 1 500 godzin, a godzina pracy zespołu kosztuje firmę średnio 160 zł, więc planowany koszt wynosi 240 000 zł, a planowana marża 260 000 zł, czyli 52,0% ceny. Umowa przewiduje fakturę po pierwszym etapie, wartą 150 000 zł, oraz kolejne faktury po akceptacji następnych etapów przez klienta.

Po czterech miesiącach zespół zapisał i zatwierdził 1 050 godzin, czyli 70% budżetu godzin. Kierownik projektu ocenia zaawansowanie prac również na 70%. Faktura za pierwszy etap została wystawiona, a akceptacja drugiego etapu przez klienta jest opóźniona, więc kolejnej faktury jeszcze nie ma.

PozycjaWartość
Godziny zatwierdzone1 050 (70% budżetu godzin)
Koszt rzeczywisty (1 050 godz. po 160 zł)168 000 zł
Ocena zaawansowania70%
Przychód ujęty według zaawansowania (70% z 500 000 zł)350 000 zł
Marża projektu182 000 zł (52,0%)
Zafakturowano (pierwszy etap)150 000 zł
Wartość prac w toku (WIP): 350 000 zł minus 150 000 zł200 000 zł
Prognoza godzin przy tym tempie (1 050 : 0,70)1 500 godz. (100% budżetu)
Prognozowany koszt i marża końcowa240 000 zł, 260 000 zł (52,0%)

Jak marżę projektu liczą dyrektor finansowy, partner i kierownik projektu?

Projekt zarabia zgodnie z planem, a mimo to trzy osoby ze spotkania mogą podać trzy różne marże. Każda z nich korzysta z innego wycinka tych samych danych. Dyrektor finansowy ma zaksięgowane koszty tylko za trzy zamknięte miesiące (780 godzin, 124 800 zł) i od zafakturowanych 150 000 zł liczy marżę 16,8%. Partner porównuje faktury ze wszystkimi kosztami zespołu i dostaje wynik ujemny: 150 000 zł minus 168 000 zł daje stratę 18 000 zł, czyli minus 12,0%. Kierownik projektu odczytuje marżę 52,0%, bo zestawia przychód ujęty według zaawansowania z kosztem rzeczywistym.

Rozbieżność wynika przede wszystkim z porównania różnych podstaw: przychodu ujętego według zaawansowania, kwoty faktur i kosztów z odmiennych okresów. W uproszczonym przykładzie różnica między przychodem ujętym a zafakturowanym wynosi 200 000 zł. Ta wartość rośnie z każdym tygodniem, a opóźniona akceptacja etapu wstrzymuje przepływ gotówki. Kierownik, który widzi to w trakcie realizacji, może wcześniej porozmawiać z klientem o akceptacji etapu.

Dane SPI Research za 2025 rok pokazują, że wskaźnik przekroczenia budżetów projektów wyniósł 10,7%, a w 2024 roku 11,3%. Próg 10% SPI uznaje za moment, od którego przekroczenia zaczynają szkodzić marżom, relacjom z klientami i przyszłym zleceniom. Prognoza do zakończenia pomaga zauważyć takie odchylenie, zanim pojawi się w raporcie kwartalnym.

Jak model rozliczeń wpływa na przychód projektu?

Moment ujęcia przychodu wynika z warunków umowy, sposobu spełniania zobowiązań oraz przyjętych zasad rachunkowości; harmonogram faktur nie musi być z nim tożsamy. Deltek Maconomy obsługuje między innymi rozliczenie godzinowe (T&M) i ryczałt (fixed fee). Faktury w ryczałcie mogą być wystawiane etapami, jak w przykładzie z poprzedniej sekcji.

Model rozliczeńKiedy powstaje przychódNa co zwraca uwagę rachunek projektowy
Godzinowy (T&M)zgodnie z wykonaniem usług i zasadami rozpoznawania przychodu; zatwierdzone godziny mogą stanowić podstawę wycenyzatwierdzenie czasu, które otwiera drogę do faktury
Ryczałt (fixed fee)w miarę postępu prac, jeżeli umowa spełnia warunki ujmowania przychodu w czasie; w innych przypadkach w określonym momencieporównanie zaawansowania z zużyciem budżetu godzin oraz WIP między fakturami

Zasady ujęcia przychodu ustala dział finansów. Pokazujemy je na liczbach projektu ryczałtowego we wpisie o ERP dla software house’u i firmy IT.

Jak zarządzanie finansami projektu obsługuje Deltek Maconomy?

W Deltek Maconomy finanse projektu prowadzi się od budżetu po fakturowanie. Budżet planowany i wykonanie, WIP, rozpoznawanie przychodu, różne modele fakturowania oraz rentowność projektu i klienta analizuje się na tych samych danych, na których pracuje zespół projektowy i dział finansów.

System działa w chmurze i powstał z myślą o firmach z sektora usług profesjonalnych. Obsługuje rozliczenia godzinowe, ryczałtowe i etapowe oraz wspiera wycenę pracy w toku, rozpoznawanie przychodów zgodnie z przyjętymi zasadami rachunkowości i fakturowanie według uzgodnionego z klientem modelu rozliczeń.

Informacje o zdarzeniach gospodarczych wprowadza się w systemie jeden raz, a następnie są dostępne w księgowości, w zarządzaniu projektami i w raportach zarządczych. Finanse można w nim prowadzić zgodnie z przepisami obowiązującymi w Polsce, także w środowisku wielofirmowym.

System ma wbudowane zasady nadzoru, ścieżki audytu i ujednolicone procesy finansowe, które pomagają ograniczać ryzyko niezgodności z wymogami. Dyrektor finansowy może zestawić wyniki według klienta, działu lub projektu, korzystając z ponad 100 gotowych i własnych raportów. Czas pracy i obsadę, które zasilają ten rachunek, rozwijamy w tekście o planowaniu zasobów w projektach.

Kto korzysta z danych o finansach projektu i jakie pytania zadaje?

Wspólny rachunek projektu służy kilku grupom, a każda zadaje mu inne pytania. Dział finansów może przekazywać kierownikom projektów bieżące raporty i wskaźniki, które ułatwiają porównanie kosztów rzeczywistych z budżetem.

RolaPytanieDane, które to wyjaśniają
Kierownik projektuczy projekt zmieści się w budżecie i limicieprognoza do zakończenia, zużycie godzin
Dział finansówjaki przychód ująć w tym miesiącu i ile wynosi WIPzaawansowanie, zafakturowano, przychód ujęty
Partner lub właścicielczy projekt i klient zarabiająmarża projektu, marża klienta
Zarządktóre projekty wymagają decyzjizestawienie marż i odchyleń dla portfela projektów

Kierownik i dział finansów, którzy odczytują ten sam WIP z tego samego źródła, mogą od razu przejść do sprawy opóźnionej akceptacji etapu i ustalić, kto i kiedy porozmawia o niej z klientem. Jak z takich danych zbudować prognozę na kolejne miesiące, pokazujemy przy prognozowaniu przychodów.

Jakie sygnały pokazują, że finanse projektu prowadzi się w kilku miejscach?

Rozbieżne marże tego samego projektu rzadko są jedynym problemem. Często towarzyszy im ręczne uzgadnianie danych o kliencie, projekcie, czasie i kosztach, które firma prowadzi równolegle w kilku miejscach.

Pierwszym sygnałem jest zwykle spotkanie, na którym dział finansów i kierownicy podają różne marże tego samego projektu, bo każdy liczy je według innej definicji i z innego źródła. Drugim jest wartość prac w toku ustalana dopiero przy zamknięciu miesiąca, gdy czas pracy i faktury leżą w osobnych narzędziach. O przekroczeniu budżetu firma dowiaduje się wtedy z faktury albo z raportu kwartalnego, bo nikt nie prowadzi na bieżąco prognozy do zakończenia. Koszty podwykonawców trafiają do projektów po kilku tygodniach, gdy faktury kosztowe nie są przypisane do zadań.

Od czego zacząć porządkowanie finansów projektów w firmie?

Porządkowanie zaczyna się od ustaleń zapisanych przed konfiguracją systemu. Naszym zdaniem taka kolejność ogranicza późniejsze poprawki, bo system odwzorowuje to, co firma wcześniej ustaliła.

  1. Spisanie słownika pojęć z tabeli i zatwierdzenie go przez dział finansów oraz kierowników projektów.
  2. Wybór momentu ujmowania przychodu dla każdego modelu rozliczeń, zgodnie z polityką rachunkowości firmy.
  3. Ustalenie stawek kosztowych i rozliczeniowych dla stanowisk, wraz z zasadami ich zmiany.
  4. Wskazanie właściciela danych dla czasu, wydatków, faktur kosztowych i budżetów.
  5. Ustalenie rytmu przeglądu: tygodniowego dla kierowników projektów i miesięcznego dla zamknięcia okresu.

Role po stronie firmy przy wdrożeniu systemu, czyli sponsora projektu, kierownika projektu, właścicieli procesów finansowych i projektowych oraz osoby odpowiedzialnej za dane, opisujemy w artykule o wdrożeniu Deltek Maconomy.

Najczęstsze pytania

Co to jest zarządzanie finansami projektu (project accounting)? Zarządzanie finansami projektu (project accounting) to prowadzenie budżetu, kosztów, przychodu, fakturowania i marży osobno dla każdego projektu. Dane pochodzą z tego samego źródła, z którego korzystają zespół projektowy i finanse, więc stan projektu można odczytać w trakcie realizacji.

Czym zarządzanie finansami projektu (project accounting) różni się od księgowości? Księgowość pokazuje wynik firmy w okresie, a zarządzanie finansami projektu wynik każdego projektu. W rachunku projektowym transakcja jest powiązana z kontem księgowym, organizacją i projektem, dzięki czemu z tych samych zapisów powstają raporty finansowe, faktury, rachunek wyników projektu i ścieżka audytu.

Co obejmuje zarządzanie finansami projektu w firmie z sektora usług profesjonalnych? Obejmuje budżet projektu, koszt rzeczywisty, przychód ujęty, fakturowanie, wartość prac w toku, marżę oraz prognozę do zakończenia. Dochodzą do tego stawki kosztowe i rozliczeniowe, które przeliczają godziny pracy na koszt dla firmy i wartość dla klienta.

Jaki system ERP łączy finanse z projektami w firmie konsultingowej? Takim systemem jest Deltek Maconomy, chmurowy ERP przygotowany dla firm z sektora usług profesjonalnych, w którym dział finansów i zespół projektowy pracują na tych samych danych projektu. W Todis od lat wdrażamy go w Polsce.

Pozostałe pytania

Czym jest wartość prac w toku (WIP)? W tym uproszczonym przykładzie WIP oznacza nadwyżkę przychodu ujętego nad kwotą zafakturowaną. W rachunkowości sposób wyceny i prezentacji takich pozycji zależy od zasad właściwych dla umowy. Kwota WIP w umownym przykładzie wynosi 200 000 zł: przychód ujęty 350 000 zł minus zafakturowane 150 000 zł.

Po co kierownikowi projektu prognoza do zakończenia? Prognoza pokazuje, jaka będzie marża projektu, jeśli tempo pracy się nie zmieni. W umownym przykładzie godziny i zaawansowanie wynoszą po 70%, więc prognoza potwierdza marżę 52,0%; gdyby zużycie godzin wyprzedzało postęp prac, obniżyłaby ją.

Kto w firmie korzysta z danych o finansach projektu? Z tych samych danych korzystają cztery grupy: kierownik projektu sprawdza, czy projekt zmieści się w budżecie, dział finansów ustala przychód do ujęcia i wartość prac w toku, partner lub właściciel ocenia, czy projekt i klient zarabiają, a zarząd wskazuje projekty wymagające decyzji.

Jakie modele rozliczeń obejmuje rachunek projektu? Rachunek projektu obejmuje rozliczenie godzinowe (T&M) i ryczałt (fixed fee), także z fakturami wystawianymi etapami. W modelu godzinowym zatwierdzone godziny mogą stanowić podstawę rozliczenia, natomiast w ryczałcie sposób ujęcia przychodu zależy od warunków umowy i zasad rachunkowości, nie tylko od harmonogramu faktur.

Jak ująć koszty, których nie da się przypisać do projektu? Koszty pośrednie można uwzględniać w kalkulacji projektu za pomocą uzgodnionych kluczy podziałowych lub narzutów. Pomaga to ocenić pełniejszą rentowność, a kierownik projektu nie musi rozdzielać ich ręcznie na poszczególne zlecenia.

Od czego zacząć porządkowanie finansów projektów? Od słownika pojęć zatwierdzonego przez dział finansów i kierowników projektów. Kolejne kroki to wybór momentu ujmowania przychodu dla każdego modelu rozliczeń, ustalenie stawek kosztowych i rozliczeniowych, wskazanie właścicieli danych oraz rytmu przeglądu. Wszystkie te ustalenia zapisuje się, zanim system zostanie skonfigurowany.

Podsumowanie

W umownym przykładzie porównanie różnych podstaw i okresów dało wyniki 16,8%, minus 12,0% i 52,0%. Nie są to trzy porównywalne marże księgowe: różnią się zarówno uwzględnionym przychodem, jak i zakresem kosztów. Nadwyżka przychodu ujętego nad fakturami wynosi 200 000 zł. Zarządzanie finansami projektu porządkuje taką rozmowę, bo każda liczba w raporcie ma jedną definicję i pochodzi z jednego źródła.

Pierwszym krokiem może być słownik ośmiu pojęć, zatwierdzony przez dział finansów i kierowników projektów. W Todis wdrażamy Deltek Maconomy w Polsce, a ustalenia zapisane przez firmę przed wdrożeniem przenosimy do konfiguracji systemu. Zapraszamy do kontaktu z Todis.

Źródła

Anna Turzańska-Sadlej, Todis Consulting

Anna Turzańska-Sadlej

CEO, Todis Consulting

Dziękuję za lekturę! Cieszę się, że dotarłeś do końca - feedback zawsze mile widziany.

Zapraszamy do kontaktu!

Proszę wypełnić formularz, aby pobrać plik







    Dziękujemy za zainteresowanie!

    Plik z materiałem jest dostępny do pobrania.

    Kliknij i pobierz „Analiza firm o wysokim wskaźniku wzrostu

    Pozdrawiamy,

    Zespół Todis